کارشناسی تکنولوژی وگروه های آموزشی متوسطه ناحیه 2 مشهد

فنون طرّاحی سؤال
نویسنده : محمود میری - ساعت ۱٠:٢۳ ‎ب.ظ روز شنبه ٢۱ دی ،۱۳۸٧
 

فنون طرّاحی سؤال

خلاصه ی درس"فنون طرّاحی سؤال"-مدرس:جناب آقای دکترمصرآبادی استاد دانشگاه تربیت معلم آذربایجان –تلخیص وتنظیم:گروه زبان وادبیّات فارسی استان آذربایجان شرقی

تعریف آزمونهای شناختی :

           به آزمون هایی که توانایی ذهنی آزمون شونده را اندازه گیری می کنند   آزمون های شناختی گویند . این آزمون ها حداکثر وضع آزمون شونده  را اندازه گیری می کنند .

تعریف آزمون های عاطفی :

          این آزمون ها خصوصیات عاطفی، وضع واقعیت آزمون شونده  را اندازه گیری می کنند و در حال حاضر وضعیت موجود و توانایی ، احساسات  و عواطف را اندازه می گیرند .

تعریف آزمون های پیشرفت تحصیلی :

         این آزمون ها   آموخته های آزمون شونده را اندازه می گیرند .  مثلا از فیزیک چه می داند ؟

آزمون های استعداد :

          این آزمون ها  آمادگی های آزمون شونده را اندازه گیری می کنند . مثلا چه قدر استعداد یا آمادگی یادگیری فیزیک را دارد ؟

تعریف آزمون های استعداد :

           آزمون هایی هستند که آمادگی های افراد را برای انجام دادن یک سری فعالیت ها اندازه گیری می کنند . به عبارت دیگر ظرفیت آزمون شونده  را برای یادگیری های مختلف اندازه می گیرند .

آزمون های پیشرفت تحصیلی :

الف ) حالت استاندارد  :در این نوع سؤالات  قدرت تمیز سؤال  ، دشواریابی سؤالات  رعایت شده است  .

ب )   معلم ساخته  : در این نوع سوالات قدرت تمیز و دشوار یابی رعایت نشده است .

آزمون های عینی :

        دراین آزمون ها نظر ارزشیاب، هیچ تاثیری در نوشته یا جواب سؤالات ندارد . از بین پاسخ ها یکی را اتنخاب می کند . کار ارزیاب  تشخیص است ( هرکس نمره گذاری کند نتیجه همان است )

آزمون های ذهنی :

          دراین آزمون ها  فرد باید پاسخ  را  یادآوری کند ، بیان کند و بپروراند . یعنی باید  بصورت  انشایی  بسط و گسترش  بدهد . چون  نطر ارزشیاب  یا داور درنمره گذاری اثر دارد به همین خاطر به این  نام معروف است ..

آزمون های کوتاه پاسخ :

           ترکیبی از دو آزمون قبلی است . یعنی یادآوری همراه با پاسخ کوتاه . آزمون شونده  هم یادآوری می کند و هم به صورت کوتاه پاسخ می نویسد . نظر ارزشیاب چندان تاثیری ندارد. تاثیر گذاری ارزیاب در آزمون های کوتاه پاسخ نسبت به آزمون های ذهنی کمتر است و به همین خاطر به آزمون های عینی نزدیک است .

قواعد سؤالات کوتاه پاسخ :

   1- سؤال را طوری بنویسیم که با یک کلمه، عدد، فرمول ، عبارت، یا جمله ی کوتاه جواب داده شود.

     2- سؤال را بدون نقل مستقیم از جملات کتاب بنویسیم .

     3- سؤال را کاملا روشن، صریح و بدون ابهام طرح کنیم .

     4- اشارات نامربوط دستوری و غیره را حذف کنیم .

     5- درجه ی دقّت مورد انتظار را مشخص کنیم .

     6- در سؤال های کامل کردنی جای خالی را در قسمت آخر سوال قرار دهیم .

     7- در سؤال های کامل کردنی بکوشم  تا نکات و مفاهیم مهم را حذف کنیم .

     8- در سؤال های کامل کردنی ازدادن جاهای خالی متعدد احتراز کنیم  .

     9- سعی کنیم حتی الامکان از سؤال هایی به صورت جمله ی  پرسشی استفاده کنیم .

    10- هر سؤال را طور ی طرح کنیم که تنها یک جواب درست داشته باشد .

    11- هر سؤال را با توجه به یک هدف آموزشی بنویسیم .

آزمون های ذهنی یا تشریحی :

           آزمون هایی هستند که فراگیر یا آزمون شونده باید با توجه به روی سؤال پاسخ مربوط را یادآوری کرده ، در ذهن خود آماده نموده، در برگه ی امتحان بنویسد . علت اینکه این آزمون ها را ذهنی می گویند این است که نظر ارزشیاب در نمره گذری  آنها ممکن است اثر بگذارد .

انواع آزمون های ذهنی :

     الف ) آزمون های تشریحی گسترده پاسخ :

     آزمون هایی هستند که آزمون شونده هیچ گونه محدودیتی در پاسخ دادن ندارد و عملا هر طور که مایل       باشد پاسخ را پرورش داده و تدوین می کند                                                                               ب ) آزمون های تشریحی محدود پاسخ :

   آزمون هایی هستند که آزمون شونده در دادن پاسخ به سؤالات آزادی کامل ندارد . بلکه باید بر اساس    صورت سؤال پاسخ خود را در چارچوب خاص تدوین کند .

نکته ی مهم :

          آزمون های محدود پاسخ برای اندازه گیری سطوح فهمیدن، کاربرد و تحلیل مناسب است .

         آزمون های گسترده پاسخ برای اندازه گیری سطوح ترکیب و ارزشیابی مناسب است .

محاسن سوالات تشریحی :

     1- تهیه ی این سؤالات از آزمون های عینی  آسان است .

     2- این سؤالات برای سنجش توانایی سازمان دادن و پرورش دادن پاسخ ها بسیار مناسب است .

     3- این سؤالات آزمون شوندگان را به موقعیتهای واقعی تر نزدیک می کند . یادگیری را به طرف واقعیت می برد .

     4- این آزمون ها پاسخ دادن را اندازه گیری می کنند نه انتخاب پاسخ را .

     5- آزمون های تشریحی در یادگیری دانش آموزان تاثیر بیشتری دارد .

معایب سؤالات تشریحی :

      1-نمونه ی کوچکی از هدفهای آموزشی را ارائه می دهند .

     2- تصحیح برگ ها تحت تاثیر نظر  ارزشیاب قرار می گیرد .

     3- تصحیح آنها بسیار وقت گیر است .

قواعد طراحی سؤالات تشریحی :

     1- در نوشتن صورت سؤالات آزمون یک درس با رسم جدول مشخصات آن درس دقت کنید که سؤالات به طور مستقیم به هدفهای آموزشی که در جدول دو بعدی وجود دارد مربوط باشد .

     2- سؤالهای تشریحی را به هدفهایی محدود کنید که با سایر آزمون ها به خوبی قابل اندازه گیری نیستند . یعنی سعی کنید هدفهای سطوح بالامثل ترکیب ، ارزشیابی و غیره را باسؤالات تشریحی بسنجید .

     3- صورت سؤالات تشریحی را با عبارات و کلمات واضح و روشن بنویسیم و از کلی گویی بپرهیزیم . مثلا فعل هایی از  این قبیل بیاوریم :

« خلاصه کنید – حل کنید – طبقه بندی کنید – ارزیابی کنید – مقایسه کنید »

     4- از کاربرد کلماتی مانند « چه کسی– چه وقت – کجا» استفاده نکنید . بلکه به جای آن از کلمات        « چرا- چگونه – به چه دلیل» استفاده کنید .

چون کلمات گروه اول مربوط می شوند به طبقه ی دانش  به همین خاطر نباید آنها را به کار برد .

     5- تا حد امکان از سؤالات تازه و موقعیتهای جدید استفاده کنید . سؤالات را به موقعیتهای جدید ببرید . یعنی صورت سؤال با صورت متن کتاب فرق داشته باشد .

     6- سؤالهای مربوط به موضوعات بحث انگیز باید طوری باشد که از آزمون شونده بخواهند تا شواهد لازم برای مستند کردن عقیده ی انتخابی را بیان کند نه اینکه از او بخواهند صرفا عقاید شخصی خود را شرح دهد . ( در سؤالهایی که از دانش آموزان نظر می خواهید استدلال آنهارا هم بخواهید )

     7- به آزمون شوندگان حق انتخاب چند سؤال از میان تعدادی سؤال را ندهید . اگرخواستید  سؤالات اختیاری طراحی کنید باید بین دوسوال باشد نه بیشتر .

     8- برای پاسخ دادن به سؤالات زمان کافی در نظر بگیریم .

     9- با نوشتن سؤالاتی که به جواب کوتاه نیاز دارند تعداد سؤالات خود را افزایش دهید و از مشکل         " ضعف نمونه گیری" سؤالات تشریحی بکاهید .

    10- عوامل مؤثردر ارزشیابی آزمون های تشریحی را از پیش تعیین کنید و آنها را به اطلاع آزمون شوندگان برسانید .

مثلا : اگر در جواب سؤالات املای درست کلمات یا جمله بندی درست رعایت نشود،  نمره کسر می شود .

قواعد تصحیح سؤالات تشریحی :

     1- پاسخ های سوالات را تنها  بر اساس هدفی که در سوال گنجانیده شده است تصحیح کنید .

     2- با نوشتن یک پاسخ نمونه برای هر سوال به عنوان کلید از دخالت عوامل نامربوط جلوگیری کنید.       ( نوشتن ریز بارم )

     3- تصحیح ورقه به صورت سؤال به سؤال انجام گیرد . « در این صورت جلوی خیلی خطاها وبرخی سوگیری ها گرفته می شود .»

     4- هنگام تصحیح ورقه های امتحانی از شناسایی نام صاحبان آنان خودداری کنید. برای جلوگیری از خطای هاله ای که اگریک نفررا بشناسیدگذشته ی او باعث می شودبه اونمره ی کم یا زیاد بدهید.

     5- درصورت امکان ازیکی دونفراز همکارانتان بخواهید که تعدادی از سؤالات شمارا دوباره تصحیح بکنند.

    6- تمام پاسخ های آزمون شوندگان به یک سؤال را در یک نشست و بدون وقفه زمانی تصحیح کنید « یک سوال از همه ی ورقه ها را در

یکبار نشستن برای اصلاح ، تمام کنید.»

     7- بر روی برگه های آزمون اشتباهات دانش آموزان را اصلاح کنید و نظرهای خودتان را بنویسید.

     8- ازروش تحلیلی وکلی نمره گذاری استفاده کنید.

  آزمون های عینی :

الف) آزمون های صحیح- غلط :

آزمون هایی هستند که در آنها تعدادی سؤال یا جمله دراختیار آزمون شوندگان قرار داده می شود و فراگیران بایدصحیح یا غلط بودن آنهارامشخص کنند.

             

انواع آزمون های صحیح – غلط :

1- نوع درست یاغلط

در این نوع سؤال یک جمله ی خبری داده می شود و آزمون شونده درستی یا نادرستی آن را تشخیص می دهد. مثلا :ردیف کلمه ای است که درآخر مصراع ها می آید و عینا تکرار می شود واز لحاظ معنی یکسان است.                                                  صحیح                 غلط                                                                                                                     

  2 -  بلی یا خیر:

در این نوع سؤال یک جمله ی استفهامی به آزمون شونده داده می شود که جواب آن بلی یا خیر است مثلا:              آیا ردیف همیشه در آخر مصراع می آید؟بلی                خیر        

3- نوع اصلاحی :

در این نوع سؤال به آزمون شونده جمله ای داده می شود که در آن غلطی وجود دارد . او باید غلط را تشخیص بدهد و خط بزند و گاهی درستش را هم بنویسد . مثلا : در متن زیر غلطهای املایی را پیدا کرده و صحیح آنها را بنویسید .

   4- نوع خوشه ای:

در این نوع سؤال که به آن سؤال" چند صحیح- غلط " نیز می گویند، تنه ی سؤال به صورت یک جمله ی  ناتمام نوشته می شود و به دنبال آن تعدادی جواب قرار می گیرد که آزمون شونده باید صحیح یاغلط بودن آنها                                                                                     

مشخص کند مثل:

              " ردیف" یعنی :             الف) کلمه ای که عینا تکرار شود و معنی متفاوت داشته باشد.

                                            ب) کلمه ای که عینا تکرار شود و معنی یکسان داشته باشد.

                                             ج) کلمه ای که تکرار نشود ولی معنی  یکسان داشته باشد.

  محاسن سؤالات صحیح – غلط  یا  سؤالات عینی :

1-بیان موضوعات درسی در قالب عبارتهای ساده.

2-ساده بودن تهیه ی این نوع سوالات.

3-عینی بودن آنها ( نمره گذاری تحت تاثیر نظرات  شخصی ارزشیاب قرار نمی گیرد )

4-قرار دادن تعداد زیاد سؤالات دراوراق امتحانی..                                                                        5-آسان بودن تصحیح آنها

معایب سؤالات صحیح – غلط ( عینی )

1-شانسی جواب دادن در آن پنجاه درصد وجود دارد.

2-احتمال تقلب در آن زیاد است.

3-اغلب، اطلا عات جزیی و کم اهمیت را اندازه گیری می کند.

4-کاربرد این نوع آزمونها دانش آموزان را متکی به حافظه می کند.

قواعد تهیه ی سؤالات صحیح – غلط :

1-سؤالات را تا حد امکان مختصر ، ساده و روشن بنویسید( در یک سؤال فقط یک مطلب درنظر گرفته شود و در جملات کوتاه نوشته شود.)

 2-جمله هایی را به کار ببرید که درست یا غلط بودن آنها برای کسانی که موضوع سؤال را یاد گرفته اند ، آشکار باشد.

3-از به کاربردن کلماتی همچون « همه، بعضی وقتها، غالبا، هرگزو.......» پرهیز شود. (چون با آوردن کلمه    "هرگزجواب "خیر"است و با آوردن     «گاهی » جواب می تواند «بلی » باشد.)

 

   4-سعی کنید طول سؤالات صحیح و غلط  ، هم اندازه باشد.

5-در نوشتن سؤالات صحیح – غلط نباید عینا جملات کتاب درج شود، صورت جمله عوض شود یا مثال داده شود.

     6-تعداد پاسخهای صحیح با تعداد پاسخهای غلط یکسان باشد.

7-سعی کنید در هر سؤال، هدف آموزشی مهمی را اندازه گیری کنید از گنجانیدن اهداف کم اهمیت پرهیز کنید.

8-از طرح سؤالات گمراه کننده خودداری کنید.

9-هر سؤال برای سنجش یک هدف آموزشی طرح شود.

 ب)آزمونهای جور کردنی:

آزمونهایی هستند که از تعدادی سؤال تشکیل می شوند که هر یک از آنها شامل دو ستون است، یک ستون معرف پرسشها و ستون دیگر نشان دهنده ی پاسخها. دآنش آموزان فقط پاسخها را به پرسشها وصل می کنند . تعریف یک ستون وجواب ستون دیگر.                       

                                                                                

 

حسن سؤالات جور کردنی :

از آنجا که پاسخ دادن به این نوع سؤالات به زمان زیادی نیاز نیست ، لذا می توان  تعداد زیادی از این نوع سؤالات را در آزمون خود استفاده کرد . تصحیح این نوع سؤالات آسان تر است .

معایب سؤالات جور کردنی :

1- حفظ طوطی وار مطالب در دانش آموزان تقویت می شود .

2- از آنجا که سؤالات جورکردنی باید مربوط به یک موضوع خاص باشند پیدا کردن چندین سؤال از یک موضوع کار بسیار سختی است .

قواعد سؤالات جور کردنی :

1- پرسش ها و پاسخ ها ی متجانس و همگون را انتخاب کنیم .

2- طول فهرست ها ی پرسش و پاسخ را کوتاه کنیم و مطالب کمتری را در هریک از پاسخ ها قرار دهیم .

3- از نوشتن پاسخ های بی مورد و دور از پرسش ها پرهیز کنیم .

4- همه ی پرسش ها و پاسخ ها  ی یک سؤال را در یک صفحه قرار دهیم .

5- در صورت امکان فهرست پاسخ ها را به طور منطقی مرتب کنیم .( مثلاٌ اسامی به ترتیب حروف الفبا ، اعداد بزرگی ، کوچکی و تاریخ ها به ترتیب زمان تنظیم شود .)

6- در فهرست پرسش های سؤالات جور کردنی از کاربرد جملات نیمه تمام خودداری کنیم .

7- پرسش هارا با شماره و پاسخها را با حروف مشخص کنیم .

8- هر یک از پاسخ ها باید برای تمام پرسش های یک سؤال درست جلوه کنند .

9- از نوشتن سؤال هایی که تعداد پرسش ها و پاسخ های آنها کاملاٌ باهم جور می شوند بپرهیزیم . ( طوری باشد که تعداد پاسخ ها یکی بیشتر از تعداد سؤالات باشد .)

10- از کاربرد نشانه ها و علائم هدایت کننده که سبب انتخاب پاسخ ها می شوند خودداری کنیم .

11- عبارت های طولانی را در فهرست پرسش ها و مطالب مختصر را در فهرست پاسخ ها قرار دهیم .

سؤالات چند  گزینه ای :                                                                            تعریف : آزمون چند گزینه ای شامل تعدادی سؤال هست که هر یک از آنها از یک قسمت اصلی و تعدادی گزینه تشکیل می شوند. آزمون شونده از میان گزینه های پیشنهادی گزینه ی صحیح را انتخاب می کند .

 اجزای سوالات چند گزینه ای :

الف = تنه ی سؤال                     ب= گزینه ی درست                   ج= گزینه های انحرافی

    تنه ی سؤال را  یک جمله ی استفهامی یا یک جمله ی نا تمام تشکیل می دهد و گزینه های پیشنهادی جواب جمله ی استفهامی یا تکمیل کننده ی جمله ی ناقص هستند .

انواع سوالات چند گزینه ای:

1-  تنها گزینه ی درست : فقط یک گزینه  درست است که ساده ترین نوع سؤالات چند گزینه ای می باشد .

2-  بهترین گزینه : یعنی همه ی پاسخ ها درست هستند ولی بهترین آنها را مشخص می شود.

3- نوع منفی : در این نوع سوال، تنه ی سوال به صورت منفی بیان می شود و همه ی گزینه ها به جز یکی از آنها درست است . باید زیر فعل منفی خط کشیده شود .

مثال : کدام یک از عبارت های زیر درباره ی ردیف درست نیست ؟                                                 الف ) کلمات تکراری پایان مصراع ها را گویند .                                                                         ب  ) کلماتی که تکراری است و معنی یکسان دارند .                                                                    ج  ) کلماتی که تکراری است ولی معنی یکسان ندارند .                                                                 د   )کلماتی که عیناٌ تکرار شوندو در پایان مصراع ها بیایند .

محاسن سؤالات چند گزینه ای :

1-آزمون از طریق سؤالات چند گزینه ای نسبت به سایر آزمون های عینی انعطاف پذیرترند . یعنی       می توان از این  نوع سؤالات برای ارزیابی سطوح بالاتر یادگیری  هم استفاده کرد . مثل ارزشیابی یا تجزیه و تحلیل .

2- با استفاده از سالات چند گزینه ای می توان در یک زمان محدود تعداد زیادی از هدف های آموزشی را اندازه گیری کرد .

3- آزمون های چند گزینه ای نسبت به سایر آزمون های عینی کمتر تحت تاثیر حدس زدن کورکورانه قرار می گیرند .

4- تصحیح این نوع آزمون ها آسان و عینی است .

5- اگر معلم بتواند گزینه های انحرافی را از خطاهای رایج دانش آموزان ضعیف انتخاب کند با تحلیل این خطاها می تواند مشکلات یادگیری دانش آموزان را تشخیص بدهد 0

معایب سؤالات چند گزینه ای :

1-ساختن این آزمون ها بسیار دشوار است .

2- معلمان اغلب سؤالات چند گزینه ای را در حد سنجش اطلاعات جزئی می نویسند .

3- در مقایسه با آزمون های صحیح- غلط خواندن این آزمون ها مستلزم صرف وقت زیادی است .

4- هرگاه به سؤالات نمره ای منفی داده می شود دانش آموزانی که اهل ریسک و مخاطره هستند نمرات بهتری می گیرند .

5-دانش آموزان قوی بیش از دانش آموزان معمولی قادر به پیدا کردن اشکالات و پیچیدگی ها در سؤالات هستند . اما ازآنجایی که تنها یک گزینه ی صحیح است از بابت این تیز بینی خود تنبیه می شوند .

قواعد تهیه ی سؤالات چند گزینه ای :

   1- هر سؤال باید یک موضوع مهم را اندازه بگیرد .

   2- سؤالات را کاملاً روشن و واضح بنویسید .

   3- بیشتر از یک مسئله یا یک مطلب را در هر سؤال قرار ندهید .

   4- موضوع اصلی سؤال را در تنه ی سؤال بنویسید .

   5- گزینه های یک سؤال با هم تجانس داشته باشند .

   6- در هر سؤال تنها یک گزینه ی درست یا گزینه ای که از همه بهتر است وجود داشته باشد .

   7- گزینه های انحرافی آزمون شوندگان بی اطلاع از موضوع را به خود جلب کند .

   8- در سؤالهایی که برای سنجش فرایند های پیچیده ی  ذهنی نوشته می شوند موقعیتهای جدید را مطرح نماید .

   9- گزینه های هر سؤال از نظر دستوری و جمله بندی با تنه ی سؤال مطابقت کند .

   10- از کاربرد اشاره های نامربوط خود داری کنید .

   11- در سوال های منفی زیر عبارات منفی خط بکشید .

   12- از کاربرد منفی مضاعف در نوشتن سوالها خودداری کنید .

   13- از کاربرد عبارت هائی نظیر « همه ی موارد » و « هیچ کدام » پرهیز کنید .

   14- سؤال ها مستقل از یکدیگر باشند .

   15- از کاربرد دو گزینه ی متضاد که یکی از آنها درست است خودداری کنید .

   16- از طرح سؤال های گمراه کننده اجتناب کنید .

   17- طول گزینه ی درست در سؤال های مختلف متغیر باشد.

   18- محل گزینه ی درست را در میان گزینه های انحرافی به طور تصادفی انتخاب کنید .

   19- سؤالها  در حد درک و فهم آزمون شوندگان باشند.

   20- گزینه ی « هیچ یک از موارد بالا » را  حتی المقدور کمتر مورد  استفاده  قرار دهید .

   21- جای خالی را در انتهای تنه ی سوال قرار دهید .

   22- از تکرار مطالب در گزینه ها خودداری کنید .

 

 

 


 
comment نظرات ()